In de thuiszorg komt de wet soms dichterbij dan gedacht.
Al bijna dertig jaar werkt Cynthia Penning in de zorg. Ze begon als verpleegkundige in verpleeg- en ziekenhuizen en de thuiszorg. Inmiddels is ze al geruime tijd werkzaam als wijkverpleegkundige bij zorgorganisatie De Blije Borgh in Hendrik-Ido-Ambacht, waar zij deel uitmaakt van de teams Emmastaete en Wielstaete.
Binnen het team houden we elkaar scherp
De Wet zorg en dwang (Wzd) is bij zorgmedewerkers meestal wel bekend, maar de praktische toepassing en de rol van de cliëntenvertrouwenspersoon onvrijwillige zorg (CVP) zijn dat vaak nog niet. Tijdens teamoverleggen binnen De Blije Borgh gaf Femke van Egmond (CVP Stemgever) hier het afgelopen jaar voorlichting over. Cynthia: "Ze legde helder uit wat de rol van een CVP is en wat ik als wijkverpleegkundige daarvan kan verwachten."
In de thuiszorg komt de wet soms dichterbij dan gedacht. "We weten waar we op moeten letten, bijvoorbeeld bij afspraken over medicatie of veiligheid in huis. We stellen elkaar steeds de vraag: kan dit nog, of moeten we andere keuzes maken omdat het onder de Wet zorg en dwang valt?"
"Het onderwerp komt daarom regelmatig terug tijdens teamoverleggen. Zo houden we elkaar scherp en blijft het onderdeel van ons dagelijks handelen."
Zorgvuldig afwegen wat nodig is
Binnen het team stelt Cynthia de zorgplannen voor cliënten op. Daarbij staan telkens dezelfde vragen centraal: wat kan, wat mag en wat is echt nodig? "Laatst vroeg een familielid of we haar broer wilden helpen met douchen en aankleden. De cliënt zelf wilde dat niet en ik zag geen signalen dat het niet goed ging of dat extra zorg nodig was."
"Dan is het gesprek met de cliënt altijd de eerste stap. Als iemand bepaalde zorg niet wil, leggen we dat vast in het zorgplan, zodat zowel het team als de eerste contactpersoon van de cliënt daarvan op de hoogte zijn. Rondom een cliënt lopen altijd meerdere lijnen. In dit geval spraken we af dat extra hulp niet nodig was."
Blijven leren
Scholing is belangrijk om de Wet zorg en dwang goed te laten landen in de praktijk. De voorlichting van Stemgever helpt daarbij. Volgens Cynthia is het essentieel dat het onderwerp regelmatig terugkomt: "zodat ook nieuwe collega's worden meegenomen en goed op de hoogte zijn."
De CVP speelt daarin een belangrijke rol: "Het helpt dat we nu beter weten dat de CVP er is en wat zij kan betekenen voor cliënten. Zo kunnen we haar inzetten wanneer dat nodig is om op te komen voor de belangen van de cliënt."
Cliënten kunnen zelf contact opnemen met de CVP om hun verhaal te doen of worden door een zorgprofessional, zoals Cynthia, doorverwezen.
Zorgvuldige stappen bij onvrijwillige zorg
Voordat we een maatregel, zoals een medicatiekluis, inzetten wordt het stappenplan van de Wzd gevolgd:
- Het probleem in kaart brengen
- Alternatieven onderzoeken
- In gesprek gaan met de cliënt en betrokkenen
Pas als er geen andere oplossing is en de veiligheid in het geding komt, is onvrijwillige zorg een optie.
"Het volgen van het stappenplan vraagt om veel overleg, omdat er vaak meerdere zorgverleners bij betrokken zijn. Binnen de thuiszorg was het stappenplan nog niet overal even bekend, maar daar wordt nu meer aandacht aan besteed, onder andere door scholing en informatiemateriaal van Stemgever," legt Cynthia uit.
In gesprek met familie
In de thuissituatie spelen familieleden een belangrijke rol. "Op dit moment wijzen we hen vooral op de CVP wanneer er een situatie ontstaat waarin dat nodig is," vertelt Cynthia.
Volgens haar is het soms zoeken naar de juiste balans als familie en zorgverleners verschillend naar een situatie kijken. "Wij mogen een cliënt niet zomaar dwingen. De Wet zorg en dwang stelt daar duidelijke grenzen aan."
In zulke situaties helpt het als familieleden weten dat er een CVP is. "Het zou goed zijn als we hen beter informeren over de wet en de rol van de CVP. Ook zij kunnen hun vragen stellen aan iemand die onafhankelijk is. Het belangrijkste is dat we met elkaar in gesprek blijven: met de cliënt, familie en het team."
Het gesprek met Cynthia laat zien hoe belangrijk goede communicatie en bewustwording zijn bij de toepassing van de Wet zorg en dwang. Door kennis te delen en cliënten en hun naasten goed te informeren, groeit het vertrouwen in de ondersteuning van de CVP. Uiteindelijk draait het erom dat cliënten zich gehoord voelen en weten dat hun stem ertoe doet.